علم کیمیا چیست؟ از اکسیر جاودانگی و ساخت طلا تا شیمی مدرن

پادکست صوتی علم کیمیا

علم کیمیا (Alchemy) یکی از بخش های علوم غریبه است که به تبدیل و تغییر ماهیت مواد میپردازد، شباهت بسیاری به علوم شیمی مدرن دارد، ولی فرق بزرگ آن با شیمی مدرن آنجاست که تغییر ماهیت مواد را با انرژی روحانی در هم می آمیزد و به خلق ماده های شگفت انگیزی مانند (اکسیر حیات، سنگ جادو، تبدیل فلز به طلا و..) میپردازد.

مقدمه: اسرارعلم کیمیا

کیمیا علاوه بر داشتن جنبه مادی که بسیار شبیه علوم آزمایشگاهی، ولی یک گام فراتر که کیمیاگر (کسی که به علم کیمیا تخصص دارد) با انرژی روح خود را در حین تبدیل ماده به ماده دخیل میکند که نتیجه ماده شگفت انگیز و جادویی همچون اکسیر حیات، سنگ فلاسفه… است.

بنابراین، کیمیا صرفاً یک پیش‌شیمی یا یک صنعت خرافی نیست؛ بلکه یک مسیر فلسفی، معنوی و تجربی بود که در آن آزمایشگاه کیمیاگر به مثابه یک معبد و کار با مواد به مثابه یک آیین مقدس تلقی می‌شد.

جستجو برای سنگ فلاسفه، تنها به دنبال ثروت مادی نبود، بلکه تلاشی برای دستیابی به «روشنگری» و کمال معنوی بود که این ماده نماد آن به شمار می‌رفت.به همین دلیل، این رشته هم به عنوان «شکل اولیه تحقیق در طبیعت» و هم «شاخه فلسفه و روحانیت» توصیف شده است.

در طول تاریخ کیمیا بر اساس باور ها به دو دسته می شدند:

• کسانی که باور داشته اند که این علم یک مسیر کاملا روحانی و عرفانی است و آن را از دانش طبیعی و تجربی جدا کرده اند.
• برخی دیگر نیز بر باور بوده اند که علم کیمیا یک دانش آزمایشگاهی و تجربی است.

ولی حقیقت این است که علم کیمیا ترکیبی از هر دو است، یک مسیر روحانی که با ماده و علوم تجربی تلفیق شده است، امروز برخی علم شیمی را همان علم کیمیا میپندارند ولی کیمیا علمی عمیق تر ترکیب ماده و آزمایش روی آن است.

پیشنهاد مقاله:

• (علم ریمیا چیست)
• (علم هیمیا چیست)
• (علم لیمیا چیست)
• (علم سیمیا چیست)

تعاریف علم کیمیا و فرق با سحر و طلسم

در متون مورد بررسی، کیمیا از دو منظر مادی و معنوی تعریف شده است که این دو جنبه در هم تنیده‌اند.

تعریف مادی

کیمیا به عنوان «علم و عملی که به سبب امتزاج روح و نفس، اجساد ناقصه را به مرتبه کمال رسانند» تعریف شده است. این تعریف به طور مشخص به هدف عملیاتی کیمیاگران، یعنی تبدیل فلزات پست مانند قلع و مس به فلزات شریف یعنی نقره و طلا، اشاره دارد. این جنبه از کیمیا، آن را به عنوان شکل اولیه شیمی کاربردی معرفی می‌کند.  

کیمیاگری معنوی

کیمیا صرفاً یک فرآیند مادی نیست، بلکه عمیقاً با عرفان و تهذیب نفس پیوند خورده است. کیمیاگران معتقد بودند که تبدیل فلزات پست به طلا، بازتابی از تبدیل روح‌های ضعیف به روح‌های وارسته و متعالی است. این بعد روحانی، رکن اصلی کیمیا محسوب می‌شود و بدون آن، این علم به جایگاهی نازل‌تر تنزل می‌یابد. این فرآیند، نمادی از مسیر معنویت و پیوستن به خداوند از طریق خالص‌سازی روح است.

تمایز با سحر و طلسم

متون به تمایز ظریفی میان این علوم اشاره دارند. در حالی که سحر به تأثیر «روح در روح» می‌پردازد و طلسم به تأثیر «روح در جسد» برای ایجاد اثری خاص، کیمیا نیز به تأثیر «روح در جسد» اما با هدف تحول ماهیت آن جسد و رساندن آن به کمال می‌پردازد. این تمایز، کیمیا را در حوزه علوم طبیعی (هرچند با مبانی روحانی) قرار می‌دهد.  

تاریخچه و ریشه علم کیمیا

ریشه با نظریه دوگانه

تاریخ نام کیمیا به سال های بسیار دوری اشاره میکند که ریشه واژه آن مشخص نیست ولی نظریه های وجود دارد که نام کیمیا از واژ (کمی–Khem) که از واژه مصری به معنای «سرزمین سیاه» که به خاک حاصلخیر زمین های دره نیل اشاره دارد، بر این اساس کیمیا به معنای «دانش سرزمین سیاه» یا «هنر مصری» است.

در نظریه ای دیگر واژه کیمیا را از کلمه یونانی (خومیا–χυμειˊα) به معنای ریختن، ذوب کردن و آلیاژ کردن می‌داند که به فرایند فلز کاری اشاره دارد، بعد ها در زبان عربی به صورت «الکیمیاء» که از آن جا به اروپا به شکل «Alchemia» درآمد.

تاریخچه: از مصر و یونان تا شرق

هنر الهی در مصر باستان

علم کیمیا در مصر باستان به عنوان علمی برای تغییر فلز های بی ارزش و به اصطلاح پست و تبدیل آن به فلزات گرانبها و زیبا بود (تبدیل سنگ معدن کدر به فلزی درخشان)، صنعت کیمیا در آن زمان در حوضه های:

• فنون پیشرفته فلزکاری ( ساخت طلا و سنگ های قیمتی)
• عطر سازی
• رنگرزی
• شیشه‌گری
• آیین‌های پیچیده مذهبی برای مومیایی کردن

انجام این اعمال فرآیندی جادویی به نظر می‌رسید که تحت کنترل نیروهای الهی و قوانین سرّی انجام می‌شد، از این رو، این دانش که به «هنر مصری» یا «هنر الهی» شهرت داشت، خدای دو رگه مصر و یونان باستان هرمس تریسمجیستوس، به عنوان بنیان گذار این علم بود، اگر چه کتاب های قدیمی کیمیا بر اثر حوادث مانند جنگ از بین رفته اند ولی طبق شواهد در بسیاری از منابع دیگر نقش محوری مصر را در شکل‌گیری پایه‌های عملی این دانش تأیید می‌کنند.

یونان هلنیستی: ترکیب کیمیای مصری با فلسفه یونانی

اگر چه در مصر از کیمیا به صورت عملی استفاده می شد ولی در یونان عصرهلنیستی تولدی دوباره با دگرگونی فراوان همراه بود، فنون عملی و رمزآلود مصری با فلسفه طبیعت یونانی، به ویژه نظریات ارسطو، تلفیق شد. نظریه «عناصر چهارگانه» ارسطو (خاک، آب، هوا، آتش) و کیفیات چهارگانه (گرمی، سردی، تری، خشکی) به همراه مفهوم «ماده اولیه» (Prima Materia) از افلاطون یک جوهر بی‌شکل و بنیادین که اساس تمام مواد است، چارچوب نظری لازم برای ایده «استحاله»(در لغت به معنای دگرگونی و تغییر ماهیت) را فراهم آورد.

سایت دانشنامه تاریخ جهان در مقاله ای کامل درمورد استفاده نظریه ها و تاریخچه کیمیا در قرون وسطی تا به امروز صحبت میکند:

متن مقاله خلاصه شده به زبان اصلی:

The “Alchemy” article on World History Encyclopedia defines the ancient practice as an attempt to recreate precious materials like gold, improve medicines, and find an elixir for eternal youth, all based on the idea that with the right recipe and the “philosopher’s stone,” one could mimic and accelerate natural transformations. Originating in Greco-Roman Egypt, alchemy was preserved through the Byzantine Empire and the Arab world, and later reintroduced to the West during the Middle Ages via translations of Islamic texts. While philosophers such as Plato and Aristotle influenced its theoretical foundations, pioneers like Democritus and Zosimus of Panopolis were key to its practical aspects. Alchemy eventually declined with the rise of systematic, evidence-based chemistry and because it became increasingly associated with fraud.

ترجمه فارسی

مقاله «کیمیاگری» در دانشنامه تاریخ جهان، این دانش باستانی را به عنوان تلاشی برای بازآفرینی مواد گرانبها مانند طلا، بهبود داروها و یافتن اکسیر جوانی ابدی تعریف می‌کند که همگی بر این ایده استوار بودند که با دستورالعمل صحیح و «سنگ فلاسفه» می‌توان دگرگونی‌های طبیعی را تقلید و تسریع کرد. کیمیاگری که از مصر یونانی-رومی سرچشمه گرفت، از طریق امپراتوری بیزانس و جهان عرب حفظ شد و بعدها در قرون وسطی از طریق ترجمه متون اسلامی دوباره به غرب معرفی گردید. در حالی که فیلسوفانی چون افلاطون و ارسطو بر مبانی نظری آن تأثیر گذاشتند، پیشگامانی مانند دموکریتوس و زوسیموس پانوپلیسی، نقشی کلیدی در جنبه‌های عملی آن داشتند. سرانجام کیمیاگری با ظهور علم شیمی سیستماتیک و مبتنی بر شواهد و همچنین به دلیل آنکه به طور فزاینده‌ای با کلاهبرداری مرتبط شد، رو به زوال نهاد.

سنت‌های شرقی: کیمیا در چین و هند

کیمیای چینی و اکسیر جاودانگی

همزمان با رشد علم کیمیا در غرب کیمیا در شرق نیز به شکوفایی رسید، گرچه با کیمیاگری شباهت های زیادی داشت ولی رویکرد و هدف های متفاوتی داشت، کیمیای چینی عمیقاً با فلسفه و دین تائوئیسم گره خورده بود و بیش از آنکه بر استحاله فلزات تمرکز کند، به دنبال دستیابی به جاودانگی فیزیکی و سلامت کامل بود. کیمیاگری چینی به دو دسته تقسیم می شد که شامل:

• کیمیاگری بیرونی: (Waidan) که به دنبال ساخت «اکسیرهای جاودانگی» از طریق کار با مواد معدنی مانند جیوه و زرنیخ بود.
• کیمیاگری درونی: (Neidan) که از طریق تمرینات مدیتیشن، تنفسی و یوگا (مانند تای چی) به دنبال پالایش انرژی حیاتی (چی-qi) در بدن و دستیابی به جاودانگی معنوی بود. ارتباط نزدیک کیمیاگری چینی با پزشکی، میراث ماندگاری در داروسازی سنتی چین بر جای گذاشت.

کیمیای هندی و جوهر خدایان

کیمیای هندی که «رسایانه» (Rasaˉyana) نامیده میشد،هندیان باور های مشابه باور های چینی ها به کیمیا داشتند و کتاب ها و متون باستانی به این که هندیان به دنبال اکسیر جاودانگی و تبدیل ماده به ماده ارزشمند را بازگو می کنند، در هند جیوه (rasa) به عنوان جوهر شیوا (خدای هندو) و گوگرد به عنوان جوهر شاکتی (همسر شیوا) در نظر گرفته می‌شد و ترکیب این دو، نمادی از وحدت کیهانی بود.

کیمیا در اسلام و عرفان : عصر طلایی

بدون شک شکوفایی واقعی این علم در زمان اسلام و بعد از آن است، که این علم از باور های رمزآلود قرون وسطی هلنیستی به علمی غنی تبدیل شد، این علم بیشتر به علوم تجربی و آزمایشگاهی گرایش پیدا کرد، دانشمندان مسلمان، با رویکردی نوآورانه، کیمیا را از حوزه «چه چیزی ممکن است؟» (فلسفه یونانی) به حوزه «چگونه می‌توان آن را انجام داد و اثبات کرد؟» (روش تجربی) منتقل کردند.

همزمان، حضور منتقدانی قدرتمند مانند ابن سینا، این رشته را وادار به دفاع از مبانی نظری خود کرد و به تعمیق گفتمان علمی-فلسفی آن انجامید.

در زمان فتح مصر (641 ب.م) و تسخیر برترین مراکز علمی جهان همچون مصر و اسکندریه به دست مسلمانان پروسه انتقال دانش از طریق ترجمه متون باستانی علم کیمیا به عربی شروع شد و خلفای عباسی، به ویژه در دوران هارون الرشید و مأمون، با تأسیس «بیت‌الحکمه» در بغداد، نهضت ترجمه گسترده‌ای را به راه انداختند.

دانشمندان مسلمان بسیاری علم کیمیا را گسترش دادند، یکی از شخصیت های برجسته این علم ابوموسی جابر بن حیان (که در غرب با نام Geber شناخته می‌شود) که پدر علم شیمی نیز شناخته می شود.

دانشمنمدان و ستارگان علم کیمیا

شکوفایی و بیشترین دستاورد های این علم در زمان اسلام و بعد از آن شکل گرفت و به همین خاطر شخصیت های برجسته در علم کیمیا اکثرا مسلمان و پیرو اسلام بودند،

برخلاف کیمیاگران پیشین که بیشتر به تفکر و نظریه‌پردازی می‌پرداختند، این علم را به آزمایشگاه و به صورت تجربی مورد بررسی قرار دادند برای مثال، جابر بن حیان یک محقق آزمایشگاهی بود. او بسیاری از روش‌ها و ابزارهای اساسی شیمی را که برخی تا به امروز کاربرد دارند، ابداع یا تکمیل کرد.

از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به «انبیق» ( alembic) برای تقطیر، و فرآیندهای دقیقی برای تصعید، تبلور، تکلیس و انحلال اشاره کرد. آثار او مملو از دستورالعمل‌های دقیق برای تهیه موادی چون اسید سولفوریک و اسید نیتریک است.

کسانی علم کیمیا داشتند و دستاورد هایشان میتوان به شخصیت های زیر اشاره کرد:

ابوموسی جابر بن حیان

شناخته شده به عنوان پدرعلم شیمی برای دستاورد های مهمی همچون:

• انبیق: ظرفی که برای تقطیر مایعات استفاده می‌شود.
• قلم نوری: قلمی که جوهر آن در تاریکی می‌درخشید.
• ترکیبات شیمیایی جدید مانند سیتریک اسید، استیک اسید و…

محمد بن زکریای رازی

شروع تحول او با کیمیا و سپس قدم در عرصه پزشکی قدم گذاشت مهمترین دستاورد های او همچون :

• الکل: یکی از مهمترین کشفیات بشر در طول تاریخ
• اسید سولفوریک
• اسید کلریدریک
• استات مس (زنگار)

بوعلی سینا

ابن سینا علاوه بر دستاورد های بسیاری در علوم پزشکی بلکه یک فیلسوف و دانشمند هم بود او نگاهی نقادانه به علم کیمیا و نظریه های علوم باستانی ارسطو و… داشته و به کلی آنها را رد کرد.

اسحاق نیوتن: آخرین کیمیاگر بزرگ

اسحاق (ایزاک) نیوتن (Isaac Newton) یکی از برجسته ترین دانشمندان تاریخ بوده، او به عنوان یکی از بنیان گذاران علم فیزیک مدرن است که اکثر ما او را به عنوان کاشف جاذبه می شناسیم ولی او علاوه تبحر در علوم طبیعی، به مطالعات و آزمایش‌های گسترده کیمیایی اختصاص داده بود.

علاقه او به علم کیمیا به صورت سرگرمی وار نبود، بلکه بخش عظیمی از وقت خود را به صورت تخصصی به آزمایش و پژوهش در زمینه علم کیمیا اختصاص داده بود، جالب است بدانید که آزمایش‌های او چنان گسترده بود که تجزیه موی سر او در دوران معاصر، وجود مقادیر بسیار بالای جیوه را نشان داد که احتمالاً ناشی از کار مداوم با این ماده در آزمایشگاه کیمیایی‌اش بوده است.

برای نیوتن، کیمیا، فیزیک و الهیات از یکدیگر جدا نبودند؛ همه آن‌ها راه‌هایی برای درک «ذهن خداوند» و کشف قوانین الهی حاکم بر جهان بودند. او به دنبال «اصول فعال» یا نیروهای پنهانی بود که باعث حرکت و تغییر در ماده می‌شوند.

شیخ بهایی

شیخ بهائی به عنوان یکی از متبحرترین حکیمان مسلمان در زمینه علوم غریبه شناخته می‌شود. او علوم را به دو دسته «جلیه» (متداول) و «خفیه» (پنهانی) تقسیم می‌کرد که کیمیا در دسته دوم قرار دارد.

مبانی نظری و آموزش علم کیمیا

آموزش علم کیمیا بر اساس باور های باستانی نه به صورت فنی بلکه یک مسیر تحول روحی که فرد با کمک استاد می پیماید، نقش استاد در این بین بسیار مهم است، چرا که به گفته متون استاد نه تنها اطلاعات را منتقل می کند بلکه، بلکه قدرت و علم روح خود را به شاگرد انتقال میدهد، همچنین در بسیاری از کتب این علم را بسیار دشوار دانسته اند و هنوز اسرار بسیاری از این علم فاش نشده است.

کتاب های کیمیا، اکثرا به صورت رمز نوشته شده اند، برای کشف اسرار آن بیاید به سطح روحی و عرفانی بالایی رسید که به صورت کلی سه مرحله انجام میگیرد:

• سطح کیهانی (هماهنگی با افلاک)
• سطح شخصی (تهذیب نفس و آمادگی روحی کیمیاگر)
• سطح مادی (عملیات آزمایشگاهی)

کار بزرگ (Magnum Opus): سفری برای تحول روح

از کار بزرگ یا Magnum Opus یک تحول روحی پیچیده و طولانی یاده میکنند، که طالب باید طی مراحل خاص و سختی به درجه کیمیاگری برسد، در این پروسه تحول و تکامل روح انسان همراه با یادگیری علم کیمیا انجام می شود.

به زبان ساده تصور کنید یک کیمیاگر در آزمایشگاه خود مشغول به کار است. هدف نهایی او، که به آن «کار بزرگ» یا Magnum Opus می‌گویند، در ظاهر بسیار ساده به نظر می‌رسد: تبدیل فلزات بی‌ارزش مانند سرب به طلای خالص. ابزار اصلی او برای این کار، ماده‌ای افسانه‌ای به نام  «سنگ فلاسفه» است.

مراحل چهارگانه کار بزرگ

این چهار مرحله مانند فصل‌های یک سفر درونی هستند:

۱. نیگردو (Nigredo) – مرحله سیاهی

• در آزمایشگاه: این مرحله با تجزیه، سوختن و فاسد شدن ماده اولیه آغاز می‌شود تا به یک توده سیاه و بی‌شکل تبدیل شود.  
• در روح انسان: این مرحله «شب تاریک روح» است. در اینجا، فرد با تمام جنبه‌های تاریک و سرکوب‌شده وجود خود یا همان «سایه» روبرو می‌شود. این مرحله شامل فروپاشی هویت کاذب، رویارویی با ترس‌ها، تروما ها، عادات مخرب و غرور است. این یک فرآیند دردناک اما ضروری برای شکستن «من» قدیمی و آماده شدن برای تولدی دوباره است. باید ابتدا بپذیریم که «سرب» هستیم تا بتوانیم به «طلا» تبدیل شویم.  

۲. آلبدو (Albedo) – مرحله سفیدی

• در آزمایشگاه: کیمیاگر خاکستر سیاه حاصل از مرحله قبل را بارها می‌شوید و تصفیه می‌کند تا ماده‌ای سفید و پاک به دست آید.  
• در روح انسان: پس از آشوب و تاریکی نیگردو، نوبت به پاکسازی و روشنایی می‌رسد. در این مرحله، فرد شروع به شستشوی ناخالصی‌های روانی خود می‌کند. این مرحله، زمان وضوح، آرامش و به دست آوردن بینش است. فرد یاد می‌گیرد که بخش‌های اصیل وجودش را از بخش‌های غیرواقعی جدا کند و یک ارتباط آگاهانه با درون خود برقرار کند.  

۳. سیترینیتاس (Citrinitas) – مرحله زردی

• در آزمایشگاه: ماده سفید به تدریج به رنگ زرد طلایی درمی‌آید، مانند نوری که پس از سپیده‌دم طلوع می‌کند.
• در روح انسان: این مرحله نماد طلوع خرد و آگاهی معنوی است. پس از پاکسازی در مرحله آلبدو، نور خورشید خرد از درون فرد شروع به تابیدن می‌کند. فرد به شهود درونی خود اعتماد می‌کند و به درک عمیق‌تری از خود و جهان می‌رسد. این مرحله، پلی بین پاکی   آلبدو و کمال روبدو است (در متون کیمیاگری متاخر، این مرحله اغلب با مرحله بعدی ادغام شده است).  

۴. روبدو (Rubedo) – مرحله سرخی

• در آزمایشگاه: این اوج کار است. ماده به رنگ سرخ درخشان درمی‌آید و «سنگ فلاسفه» متولد می‌شود.
• در روح انسان: این مرحله نهایی، نماد تولد دوباره، یکپارچگی کامل و روشنایی معنوی است. در اینجا، تمام تضادهای درونی (مانند منطق و احساس، مردانگی و زنانگی، روح و جسم) با هم متحد شده و به هماهنگی می‌رسند. فرد به تمامیت و کمال دست می‌یابد و «طلای» وجودش آشکار می‌شود. این همان تحقق خویشتن و اتحاد با حقیقت الهی است.  

در نهایت، کار بزرگ به ما می‌آموزد که باارزش‌ترین تحول، نه در آزمایشگاه، بلکه در درون خود ما رخ می‌دهد. این یک سفر مادام‌العمر برای تبدیل ضعف‌ها به نقاط قوت، جهل به آگاهی و وجود پراکنده به یک خودِ یکپارچه و کامل است.

تمرین عملی کار بزرگ را به 6 تمرین عملی تقسیم می کنند که شامل:

• تکلیس (Calcination): شکستن ایگو از طریق سختی‌ها.
• انحلال (Dissolution): رها کردن احساسات سرکوب‌شده.
• جداسازی (Separation): کسب وضوح و تشخیص امر اصیل از غیراصیل.
• اتصال (Conjunction): ادغام اضداد درونی (مردانه/زنانه، منطق/شهود).
• تخمیر (Fermentation): مرگ خود قدیمی و تولد دوباره خود واقعی.
• تقطیر (Distillation): تزکیه نهایی برای رسیدن به خرد.
• انعقاد (Coagulation): تجسم بینش معنوی و دستیابی به تمامیت.

در حالی که سفر درونی «کار بزرگ» قلب تپنده کیمیای معنوی بود، ابزارها و روش‌های آزمایشگاهی که برای این تحول روحی به کار گرفته می‌شد، ناخواسته سنگ بنای علمی نوین را می‌گذاشت. در واقع، همان دقتی که کیمیاگر برای خالص‌سازی روح خود به خرج می‌داد، در خالص‌سازی مواد نیز به کار گرفته شد و این مسیر، در نهایت به تولد شیمی مدرن انجامید.

ازعلم باستانی کیمیا تا شیمی مدرن

ریشه‌های باستانی

کیمیاگری در مصر و یونان باستان به عنوان ترکیبی از فنون عملی و نظریه‌های فلسفی ارسطو (چهار عنصر) آغاز شد. هدف اصلی، تبدیل فلزات پست به طلا بود که با عرفان و نمادگرایی عمیقاً آمیخته بود.

عصر طلایی اسلام

دانشمندان جهان اسلام با نظام‌مند کردن و افزودن رویکرد تجربی، نقشی حیاتی در این تحول ایفا کردند. جابربن حیان با تأکید بر آزمایش، فرآیندهایی چون تقطیر را سامان بخشید. محمد بن زکریای رازی با طبقه‌بندی نظام‌مند مواد و باور به عدم امکان تبدیل عناصر، گامی بلند به سوی شیمی برداشت. ابن سینا نیز با نقد فلسفی، ایده تبدیل ماهیت ذاتی مواد را به چالش کشید.

دوران گذار در اروپا

با ترجمه آثار اسلامی به لاتین، این دانش به اروپا راه یافت. در دوره رنسانس، پاراسلسوس با تغییر هدف کیمیا از ساخت طلا به تولید دارو، شاخه «پزشکی-شیمی» (Iatrochemistry) را بنیان نهاد.

انقلاب علمی و تولد شیمی مدرن

جدایی کامل کیمیا از شیمی با دو شخصیت کلیدی تکمیل شد. رابرت بویل در قرن هفدهم، با ارائه اولین تعریف علمی «عنصر» (ماده‌ای که قابل تجزیه به مواد ساده‌تر نیست)، سنگ بنای شیمی تحلیلی را گذاشت. سرانجام، آنتوان لاووازیه در قرن هجدهم، با تأکید بر اندازه‌گیری‌های کمی دقیق، «قانون پایستگی جرم» را تثبیت کرد و با رد نظریه فلوژیستون و توضیح علمی احتراق، کیمیاگری را به پایان رساند و شیمی مدرن را به عنوان یک علم دقیق پایه‌گذاری نمود.

سخن آخر

علم کیمیا، علمی باستانی که در طول تاریخ دستخوش تغییرات بسیاری بوده و افراد بسیاری برای درک عمیق این علم تلاش کرده اند، برجسته ترین شخصیت های علم کیمیا، میتوان به دانشمندان دوران اسلام که عصر طلایی برای کیمیا بود همچون رازی و جابر ابن حیان اشاره کرد.

بسیاری از متون بر این باورند که علم کیمیا فقط وابسه به علوم آزمایشگاهی نیست و با تحول ماده، تحول روح هم صورت میگیرد. کیمیا در بخش های تجربی خود تغییرات و تحولات بسیاری کرده و سنگ بنای تمام دارو ها و بسیاری از کشفیات است.

گرداوری و تدوین: وکسنور

سوالات متداول